Áirítear sa mhatamaitic (Sean-Ghréigis: μάθημα máthēma, "eolas, staidéar, foghlaim”) staidéar ar ábhair mar chainníocht (uimhirtheoiric) , struchtúr (ailgéabar), spás , (geoiméadracht), agus athrú leanúnach (anailís mhatamaiticiúil). Cé nach bhfuil aon sainmhíniú uirthi, a ghlactar leis go ginearálta, go neamh-fhoirmiúil, d’fheadfá a rá gurb iad uimhreacha agus cló a hábhar staidéir. Dar leo siúd ar a nglaoitear na foirmiúlaigh, is taighde í de atá sainithe go h agus atá bunaithe ar loighic agus ar .

Property Value
dbo:abstract
  • Áirítear sa mhatamaitic (Sean-Ghréigis: μάθημα máthēma, "eolas, staidéar, foghlaim”) staidéar ar ábhair mar chainníocht (uimhirtheoiric) , struchtúr (ailgéabar), spás , (geoiméadracht), agus athrú leanúnach (anailís mhatamaiticiúil). Cé nach bhfuil aon sainmhíniú uirthi, a ghlactar leis go ginearálta, go neamh-fhoirmiúil, d’fheadfá a rá gurb iad uimhreacha agus cló a hábhar staidéir. Dar leo siúd ar a nglaoitear na foirmiúlaigh, is taighde í de atá sainithe go h agus atá bunaithe ar loighic agus ar . Shíolraigh an mhatamaitic ó chomhaireamh, ríomhadh, agus tomhas, trí úsáid a bhaint as teibiú agus réasúnú loighciúil agusan staidéar córasach ar chruthanna agus ghluaisní rudaí fisiceacha. Bhí eolas agus úsáid na matamaitice bunúsach i dtólamh agus ina bhun-tréith agus ina ndlúth-ghré den saol indibhidiúil agus comhchoiteann. (ga)
  • Áirítear sa mhatamaitic (Sean-Ghréigis: μάθημα máthēma, "eolas, staidéar, foghlaim”) staidéar ar ábhair mar chainníocht (uimhirtheoiric) , struchtúr (ailgéabar), spás , (geoiméadracht), agus athrú leanúnach (anailís mhatamaiticiúil). Cé nach bhfuil aon sainmhíniú uirthi, a ghlactar leis go ginearálta, go neamh-fhoirmiúil, d’fheadfá a rá gurb iad uimhreacha agus cló a hábhar staidéir. Dar leo siúd ar a nglaoitear na foirmiúlaigh, is taighde í de atá sainithe go h agus atá bunaithe ar loighic agus ar . Shíolraigh an mhatamaitic ó chomhaireamh, ríomhadh, agus tomhas, trí úsáid a bhaint as teibiú agus réasúnú loighciúil agusan staidéar córasach ar chruthanna agus ghluaisní rudaí fisiceacha. Bhí eolas agus úsáid na matamaitice bunúsach i dtólamh agus ina bhun-tréith agus ina ndlúth-ghré den saol indibhidiúil agus comhchoiteann. (ga)
  • Is éard is matamaitic ann (ón tSean-Ghréigis μάθημα; máthēma: 'eolas, staidéar, foghlaim ') ná réimse eolais a chuimsíonn topaicí amhail; uimhreacha (Teoiric na matamaitice agus na huimhirtheoirice), foirmlí agus struchtúir ghaolmhara (ailgéabar), cruthanna agus na spásanna ina bhfuil siad (geoiméadracht), agus cainníochtaí agus a n-athruithe (calcalas agus anailís). Baineann an chuid is mó den ghníomhaíocht mhatamaiticiúil le húsáid a bhaint as glanréasúnaíocht theibí chun airíonna réad teibí a fháil amach nó a chruthú, arb éard atá i gceist leo ná teibithe ó nádúr, nó sa mhatamaitic nua-aimseartha, aonáin a bhfuil airíonna áirithe acu, ar a dtugtar aicsímí. Is éard atá i gcruthúnas matamaiticiúil ná sraith d'feidhmeanna ar roinnt rialacha déaduchtacha do thorthaí atá ar eolas cheana féin, lena n-áirítear teoirimí cruthaithe roimhe seo, aicsímí a bhí cruthaithe roimhe seo agus (i gcás teibithe ón nádúr) roinnt airíonna bunúsacha a mheastar mar fhíorphointí tosaigh na teoirice atá á meas. Úsáidtear an mhatamaitic san eolaíocht chun feiniméin a shamhaltú, rud a cheadaíonn tuar a dhéanamh ansin ó dhlíthe turgnamhacha. Tugann neamhspleáchas na fírinne matamaiticiúla ó aon turgnamh le tuiscint go mbraitheann cruinneas na dtuartha sin ach amháin ar leordhóthanacht na samhla. Tuartha míchruinn, seachas a bheith de bharr na matamaitice míchirte, le tuiscint go bhfuil gá leis tsamhail mhatamaiticiúil a úsáidtear a athrú. an gá leis an tsamhail matamaitice a úsáidtear a athrú. Mar shampla, ní fhéadfaí luainíocht pheirihéileach Mhearcair a mhíniú ach amháin tar éis coibhneasacht ghinearálta Einstein a bheith tagtha chun cinn, a tháinig in ionad dhlí imtharraingthe Newton mar mhúnla matamaiticiúil níos fearr. Tá an mhatamaitic riachtanach sna heolaíochtaí, san innealtóireacht, sa leigheas, san airgeadas, san ríomheolaíocht agus sna heolaíochtaí sóisialta. Forbraítear roinnt réimsí matamaitice, ar nós staitisticí agus teoiric na gcluichí, i ndlúthghaol lena n-úsáidí agus is minic a ghrúpáiltear iad faoin mhatamaitic fheidhmeach. Forbraítear réimsí matamaiticiúla eile go neamhspleách ar aon fheidhm (agus mar sin tugtar glanmhatamaitic orthu), ach is minic a aimsítear feidhmeanna praiticiúla níos déanaí. Is sampla oiriúnach é an fhadhb a bhaineann le fachtóiriú slánuimhir, a théann ar ais go dtí Eoiclídéas, ach nach raibh aon fheidhm phraiticiúil aige sular úsáideadh é i gcripteachóras le heochair phoiblí RSA (le haghaidh slándáil líonraí ríomhaireachta). Go stairiúil, ba sa mhatamaitic Ghréagach a tháinig coincheap an chruthúnais agus na críochnúlachta matamaiticiúla a bhaineann leis chun cinn ar dtús, go háirithe sna hUraiceachtaí. Ó thús, roinneadh an mhatamaitic go bunúsach i gGeoiméadracht, agus uimhríocht (ionramháil uimhreacha aiceanta agus codáin), go dtí an 16ú agus an 17ú haois, nuair a tugadh ailgéabar agus calcalas an-bhídeach isteach mar réimsí nua den ábhar. Ó shin i leith, tá an t-idirghníomhú idir nuálaíochtaí matamaiticiúla agus fionnachtana eolaíocha mar thoradh ar mhéadú tapa i bhforbairt na matamaitice. Ag deireadh an 19ú haois, d'eascair an ghéarchéim bhunúsach sa mhatamaitic (Gearmáinis; Grundlagenkrise der Mathematik) as an modh aicsímeach a chórasú. Mar thoradh air seo tháinig méadú mór ar líon na réimsí matamaitice agus ar a réimsí feidhmeanna. Sampla de seo is ea Rangú Ábhair na Matamaitice, a liostaíonn níos mó ná 60 réimse matamaitice den chéad leibhéal. (ga)
  • Áirítear sa mhatamaitic (Sean-Ghréigis: μάθημα máthēma, "eolas, staidéar, foghlaim”) staidéar ar ábhair mar chainníocht (uimhirtheoiric) , struchtúr (ailgéabar), spás , (geoiméadracht), agus athrú leanúnach (anailís mhatamaiticiúil). Cé nach bhfuil aon sainmhíniú uirthi, a ghlactar leis go ginearálta, go neamh-fhoirmiúil, d’fheadfá a rá gurb iad uimhreacha agus cló a hábhar staidéir. Dar leo siúd ar a nglaoitear na foirmiúlaigh, is taighde í de atá sainithe go h agus atá bunaithe ar loighic agus ar . Shíolraigh an mhatamaitic ó chomhaireamh, ríomhadh, agus tomhas, trí úsáid a bhaint as teibiú agus réasúnú loighciúil agusan staidéar córasach ar chruthanna agus ghluaisní rudaí fisiceacha. Bhí eolas agus úsáid na matamaitice bunúsach i dtólamh agus ina bhun-tréith agus ina ndlúth-ghré den saol indibhidiúil agus comhchoiteann. (ga)
  • Áirítear sa mhatamaitic (Sean-Ghréigis: μάθημα máthēma, "eolas, staidéar, foghlaim”) staidéar ar ábhair mar chainníocht (uimhirtheoiric) , struchtúr (ailgéabar), spás , (geoiméadracht), agus athrú leanúnach (anailís mhatamaiticiúil). Cé nach bhfuil aon sainmhíniú uirthi, a ghlactar leis go ginearálta, go neamh-fhoirmiúil, d’fheadfá a rá gurb iad uimhreacha agus cló a hábhar staidéir. Dar leo siúd ar a nglaoitear na foirmiúlaigh, is taighde í de atá sainithe go h agus atá bunaithe ar loighic agus ar . Shíolraigh an mhatamaitic ó chomhaireamh, ríomhadh, agus tomhas, trí úsáid a bhaint as teibiú agus réasúnú loighciúil agusan staidéar córasach ar chruthanna agus ghluaisní rudaí fisiceacha. Bhí eolas agus úsáid na matamaitice bunúsach i dtólamh agus ina bhun-tréith agus ina ndlúth-ghré den saol indibhidiúil agus comhchoiteann. (ga)
  • Is éard is matamaitic ann (ón tSean-Ghréigis μάθημα; máthēma: 'eolas, staidéar, foghlaim ') ná réimse eolais a chuimsíonn topaicí amhail; uimhreacha (Teoiric na matamaitice agus na huimhirtheoirice), foirmlí agus struchtúir ghaolmhara (ailgéabar), cruthanna agus na spásanna ina bhfuil siad (geoiméadracht), agus cainníochtaí agus a n-athruithe (calcalas agus anailís). Baineann an chuid is mó den ghníomhaíocht mhatamaiticiúil le húsáid a bhaint as glanréasúnaíocht theibí chun airíonna réad teibí a fháil amach nó a chruthú, arb éard atá i gceist leo ná teibithe ó nádúr, nó sa mhatamaitic nua-aimseartha, aonáin a bhfuil airíonna áirithe acu, ar a dtugtar aicsímí. Is éard atá i gcruthúnas matamaiticiúil ná sraith d'feidhmeanna ar roinnt rialacha déaduchtacha do thorthaí atá ar eolas cheana féin, lena n-áirítear teoirimí cruthaithe roimhe seo, aicsímí a bhí cruthaithe roimhe seo agus (i gcás teibithe ón nádúr) roinnt airíonna bunúsacha a mheastar mar fhíorphointí tosaigh na teoirice atá á meas. Úsáidtear an mhatamaitic san eolaíocht chun feiniméin a shamhaltú, rud a cheadaíonn tuar a dhéanamh ansin ó dhlíthe turgnamhacha. Tugann neamhspleáchas na fírinne matamaiticiúla ó aon turgnamh le tuiscint go mbraitheann cruinneas na dtuartha sin ach amháin ar leordhóthanacht na samhla. Tuartha míchruinn, seachas a bheith de bharr na matamaitice míchirte, le tuiscint go bhfuil gá leis tsamhail mhatamaiticiúil a úsáidtear a athrú. an gá leis an tsamhail matamaitice a úsáidtear a athrú. Mar shampla, ní fhéadfaí luainíocht pheirihéileach Mhearcair a mhíniú ach amháin tar éis coibhneasacht ghinearálta Einstein a bheith tagtha chun cinn, a tháinig in ionad dhlí imtharraingthe Newton mar mhúnla matamaiticiúil níos fearr. Tá an mhatamaitic riachtanach sna heolaíochtaí, san innealtóireacht, sa leigheas, san airgeadas, san ríomheolaíocht agus sna heolaíochtaí sóisialta. Forbraítear roinnt réimsí matamaitice, ar nós staitisticí agus teoiric na gcluichí, i ndlúthghaol lena n-úsáidí agus is minic a ghrúpáiltear iad faoin mhatamaitic fheidhmeach. Forbraítear réimsí matamaiticiúla eile go neamhspleách ar aon fheidhm (agus mar sin tugtar glanmhatamaitic orthu), ach is minic a aimsítear feidhmeanna praiticiúla níos déanaí. Is sampla oiriúnach é an fhadhb a bhaineann le fachtóiriú slánuimhir, a théann ar ais go dtí Eoiclídéas, ach nach raibh aon fheidhm phraiticiúil aige sular úsáideadh é i gcripteachóras le heochair phoiblí RSA (le haghaidh slándáil líonraí ríomhaireachta). Go stairiúil, ba sa mhatamaitic Ghréagach a tháinig coincheap an chruthúnais agus na críochnúlachta matamaiticiúla a bhaineann leis chun cinn ar dtús, go háirithe sna hUraiceachtaí. Ó thús, roinneadh an mhatamaitic go bunúsach i gGeoiméadracht, agus uimhríocht (ionramháil uimhreacha aiceanta agus codáin), go dtí an 16ú agus an 17ú haois, nuair a tugadh ailgéabar agus calcalas an-bhídeach isteach mar réimsí nua den ábhar. Ó shin i leith, tá an t-idirghníomhú idir nuálaíochtaí matamaiticiúla agus fionnachtana eolaíocha mar thoradh ar mhéadú tapa i bhforbairt na matamaitice. Ag deireadh an 19ú haois, d'eascair an ghéarchéim bhunúsach sa mhatamaitic (Gearmáinis; Grundlagenkrise der Mathematik) as an modh aicsímeach a chórasú. Mar thoradh air seo tháinig méadú mór ar líon na réimsí matamaitice agus ar a réimsí feidhmeanna. Sampla de seo is ea Rangú Ábhair na Matamaitice, a liostaíonn níos mó ná 60 réimse matamaitice den chéad leibhéal. (ga)
dbo:wikiPageID
  • 8 (xsd:integer)
dbo:wikiPageLength
  • 4698 (xsd:nonNegativeInteger)
  • 4699 (xsd:nonNegativeInteger)
dbo:wikiPageRevisionID
  • 947622 (xsd:integer)
  • 1007504 (xsd:integer)
  • 1048904 (xsd:integer)
prop-ga:wikiPageUsesTemplate
dct:subject
rdfs:comment
  • Áirítear sa mhatamaitic (Sean-Ghréigis: μάθημα máthēma, "eolas, staidéar, foghlaim”) staidéar ar ábhair mar chainníocht (uimhirtheoiric) , struchtúr (ailgéabar), spás , (geoiméadracht), agus athrú leanúnach (anailís mhatamaiticiúil). Cé nach bhfuil aon sainmhíniú uirthi, a ghlactar leis go ginearálta, go neamh-fhoirmiúil, d’fheadfá a rá gurb iad uimhreacha agus cló a hábhar staidéir. Dar leo siúd ar a nglaoitear na foirmiúlaigh, is taighde í de atá sainithe go h agus atá bunaithe ar loighic agus ar . (ga)
  • Áirítear sa mhatamaitic (Sean-Ghréigis: μάθημα máthēma, "eolas, staidéar, foghlaim”) staidéar ar ábhair mar chainníocht (uimhirtheoiric) , struchtúr (ailgéabar), spás , (geoiméadracht), agus athrú leanúnach (anailís mhatamaiticiúil). Cé nach bhfuil aon sainmhíniú uirthi, a ghlactar leis go ginearálta, go neamh-fhoirmiúil, d’fheadfá a rá gurb iad uimhreacha agus cló a hábhar staidéir. Dar leo siúd ar a nglaoitear na foirmiúlaigh, is taighde í de atá sainithe go h agus atá bunaithe ar loighic agus ar . (ga)
  • Is éard is matamaitic ann (ón tSean-Ghréigis μάθημα; máthēma: 'eolas, staidéar, foghlaim ') ná réimse eolais a chuimsíonn topaicí amhail; uimhreacha (Teoiric na matamaitice agus na huimhirtheoirice), foirmlí agus struchtúir ghaolmhara (ailgéabar), cruthanna agus na spásanna ina bhfuil siad (geoiméadracht), agus cainníochtaí agus a n-athruithe (calcalas agus anailís). Baineann an chuid is mó den ghníomhaíocht mhatamaiticiúil le húsáid a bhaint as glanréasúnaíocht theibí chun airíonna réad teibí a fháil amach nó a chruthú, arb éard atá i gceist leo ná teibithe ó nádúr, nó sa mhatamaitic nua-aimseartha, aonáin a bhfuil airíonna áirithe acu, ar a dtugtar aicsímí. Is éard atá i gcruthúnas matamaiticiúil ná sraith d'feidhmeanna ar roinnt rialacha déaduchtacha do thorthaí atá ar eolas cheana féin (ga)
  • Áirítear sa mhatamaitic (Sean-Ghréigis: μάθημα máthēma, "eolas, staidéar, foghlaim”) staidéar ar ábhair mar chainníocht (uimhirtheoiric) , struchtúr (ailgéabar), spás , (geoiméadracht), agus athrú leanúnach (anailís mhatamaiticiúil). Cé nach bhfuil aon sainmhíniú uirthi, a ghlactar leis go ginearálta, go neamh-fhoirmiúil, d’fheadfá a rá gurb iad uimhreacha agus cló a hábhar staidéir. Dar leo siúd ar a nglaoitear na foirmiúlaigh, is taighde í de atá sainithe go h agus atá bunaithe ar loighic agus ar . (ga)
  • Áirítear sa mhatamaitic (Sean-Ghréigis: μάθημα máthēma, "eolas, staidéar, foghlaim”) staidéar ar ábhair mar chainníocht (uimhirtheoiric) , struchtúr (ailgéabar), spás , (geoiméadracht), agus athrú leanúnach (anailís mhatamaiticiúil). Cé nach bhfuil aon sainmhíniú uirthi, a ghlactar leis go ginearálta, go neamh-fhoirmiúil, d’fheadfá a rá gurb iad uimhreacha agus cló a hábhar staidéir. Dar leo siúd ar a nglaoitear na foirmiúlaigh, is taighde í de atá sainithe go h agus atá bunaithe ar loighic agus ar . (ga)
  • Is éard is matamaitic ann (ón tSean-Ghréigis μάθημα; máthēma: 'eolas, staidéar, foghlaim ') ná réimse eolais a chuimsíonn topaicí amhail; uimhreacha (Teoiric na matamaitice agus na huimhirtheoirice), foirmlí agus struchtúir ghaolmhara (ailgéabar), cruthanna agus na spásanna ina bhfuil siad (geoiméadracht), agus cainníochtaí agus a n-athruithe (calcalas agus anailís). Baineann an chuid is mó den ghníomhaíocht mhatamaiticiúil le húsáid a bhaint as glanréasúnaíocht theibí chun airíonna réad teibí a fháil amach nó a chruthú, arb éard atá i gceist leo ná teibithe ó nádúr, nó sa mhatamaitic nua-aimseartha, aonáin a bhfuil airíonna áirithe acu, ar a dtugtar aicsímí. Is éard atá i gcruthúnas matamaiticiúil ná sraith d'feidhmeanna ar roinnt rialacha déaduchtacha do thorthaí atá ar eolas cheana féin (ga)
rdfs:label
  • Matamaitic (ga)
  • Matamaitic (ga)
prov:wasDerivedFrom
foaf:isPrimaryTopicOf
is dbo:field of
is prop-ga:réimsí of
is foaf:primaryTopic of